SS-Brigadeführer Jürgen Wagner | Die Freiwilligen

SS-Brigadeführer Jürgen Wagner



Jürgen Wagner urodził się 9 września 1901 roku w Strasburgu. Był synem Ernsta Wagnera, niemieckiego fizyka, profesora nadzwyczajnego Uniwersytetu w Monachium . Był on znany z pracy nad promieniami X i nad bezwzględną wartością wysokiego ciśnienia .

Jürgen w młodości uczęszczał do kilku szkół, miedzy innymi w Wesel , Münster i Erfurcie. W 1915 roku wstąpił do Szkoły Podchorążych w Naumburgu (Saale) skąd został w 1917 roku przeniesiony do Głównej Szkoły Kadetów w Berlinie - Lichterfelde.

W 1920 roku mieszkał z rodzicami w Münster, gdzie był członkiem Akademische Wehr Münster (Akademicka Obrona Münster). Była to ochotnicza formacja, która działała podczas powstania w Zagłębiu Ruhry w marcu 1920 roku. Odpowiadała za bezpieczeństwo dworców kolejowych i mostów w okolicy Münster wobec zbuntowanych pracowników w okolicznych zakładach przemysłowych. Wzięła też udział w tłumieniu różnych protestów organizowanych przez komunistów w Münster.

Później zdecydował się powrócić do Berlina, aby kontynuować naukę na Narodowym Instytucie Edukacji, ale zrezygnował z niego jeszcze przed ukończeniem nauki.

Następnie wstąpił do Reichswehry, gdzie awansował do stopnia Fahnenjunkra, a w 1925 roku do stopnia Unteroffiziera. Również w 1925 roku zaręczył się. W 1929 roku porzucił Reichswehrę i zaczął studiować inżynierię w Friedbergu, później był asystentem inżyniera w elektrowni. Jego kolejnym zajęciem było otwarcie sklepu jubilerskiego w Quedlinburg, który prowadził wraz z żoną i jej siostrą.

W dniu 15 czerwca 1931 roku wstąpił do SS z numerem członka 23 692. Do października tego roku został awansowany do stopnia SS-Scharführera, a wkrótce później do stopnia SS-Oberscharfuhrera.

W dniu 1 listopada 1931 roku wstąpił do NSDAP jako 707 279 członek partii. W 1932 roku został skierowany do szkoły sportowej SS, SS-Sportschule w Calvörde w niemieckim kraju związkowym Saksonia-Anhalt.

W dniu 8 lipca 1933 roku został przydzielony do SS-Sonderkommando „Jüterbog” , który był jednym z oddziałów włączonych z czasem do Leibstandarte Adolf Hitler (LSSAH - SS dodano dopiero później). Początkowo służył w 3 Kompanii, ale w październiku 1933 roku, po połączeniu jednostki z LAH, przydzielono go do II Batalionu LAH, w którym służył aż do 1939 roku. W czasie swojej służby w SS otrzymał prawo noszenia Pierścienia Honorowego SS, a także otrzymał Szpadę Honorową SS.

Za tzw. Anschluss Austrii otrzymał Medal Pamiątkowy 13 Marzec 1938 roku. Wziął też udział w zajęciu Sudetów za co również otrzymał Medal Pamiątkowy 18 Października 1938 roku.

O jego dokonaniach w czasie Kampanii Wrześniowej w Polsce nie wiele wiadomo. Tylko tyle, że 1939 roku otrzymał Odznakę za rany w czerni, Odznakę Szturmową Piechoty oraz Krzyż Żelazny II i później I klasy.

W 1940 roku został przeniesiony do Dywizji SS „Deutschland", która wkrótce zmieniła nazwę na Dywizję SS „Das Reich" i przeszła sporą reorganizację. Po wyłączeniu, w dniu 1 grudnia 1940 roku z Dywizji „Das Reich”, Pułku SS „Germania” (który posłużył do budowy nowej Dywizji Zmotoryzowanej SS „Germania” – ostatecznie w styczniu 1941 roku nazwę zmieniono na „Wiking”), w jego miejsce włączono do dywizji SS-Totenkopf-Standarte 11. Ten z kolei w dniu 25 lutego 1941 roku został przemianowany na 11 Pułk Piechoty SS.

W dniu 13 lipca 1941 roku, Wagner w stopniu SS-Obersturmbannführera, objął dowództwo w 11 Pułku Piechoty SS, z którym w kwietniu 1941 roku wziął udział w inwazji na Bałkany pod kryptonimem Operacja „Marita”. Dowodził pułkiem do października 1941 roku.

Następnie został prawdopodobnie przydzielony do Pułku SS „Deutschland” w 2 Dywizji Zmotoryzowanej SS „Das Reich”.

W maju 1942 roku otrzymał dowództwo 9 Pułku Zmotoryzowanego SS „Germania”, który był częścią 5 Dywizji Zmotoryzowanej SS „Wiking”. Z jednostką, Wagner brał udział w ciężkich walkach na Kaukazie pod kryptonimem Operacja „Fall Blau” podczas których otrzymał nadanie odznaczenia, Niemieckiego Krzyża w złocie, które wręczono mu w dniu 8 grudnia 1942 roku.

Następnie uczestniczył w walkach o zlikwidowanie grupy pancernej Popowa w rejonie Krassno – Armaiskoje. W dniu 24 lipca 1943 roku awansował do stopnia SS-Oberführera już jako dowódca 9 Pułku Grenadierów Pancernych SS „Germania”. Został także w tym dniu odznaczony Krzyżem Rycerskim Krzyża Żelaznego.

W październiku 1943 roku otrzymał dowództwo nad 4 Ochotniczą Brygadą Grenadierów Pancernych SS „Nederland”, która wtedy przechodziła okres reorganizacji i w tym celu wraz z Wagnerem przeniesiono około 1500-set żołnierzy holenderskich walczących do tej pory w Dywizji „Wiking”.

Brygada stacjonowała wtedy na terenie Niezależnego Państwa Chorwackiego, gdzie stała się częścią nowo utworzonego III Germańskiego Korpusu Pancernego SS pod dowództwem SS-Obergruppenführera Felixa Steinera. Tym samym Wagner po raz drugi pojawił się na Bałkanach. Jednostka stoczyła tam kilka małych bitew z komunistyczną partyzantką dowodzoną przez Josipa Broz Tito.

Następnie Brygadę „Nederland” na Boże narodzenie 1943 roku przeniesiono w rejon Leningradu. W dniu 14 stycznia sowieci zaatakowali siłami korpusu generała Leonida A. Govorova w kierunku na Leningrad-Nowogród. Atak miał na celu odrzucić wojska Grupy Armii Północ z regionu Leningradu. Brygada „Nederland”, walcząc u boku 11 Ochotniczej Dywizji Grenadierów Pancernych SS „Nordland” próbowała powstrzymać ofensywę Govorova jednakże obie jednostki szybko zostały zmuszone do wycofania się, aby uniknąć okrążenia.

Holendrzy byli zaangażowani w walki około 150 kilometrów od rzeki Narwa w Estonii, gdzie miała zostać stworzona nowa linia obrony. Brygada następnie była odpowiedzialna za obronę północnej i środkowej części przyczółka w Iwangorodzie, wschodniej dzielnicy miasta Narwa.


W kwietniu 1944 roku Wagner został awansowany do stopnia SS-Brigadeführera und Generalmajora der Waffen-SS. W dniu 19 kwietnia 1944 roku przydzielono go na krótko na stanowisko dowódcy w 4 Dywizji Grenadierów Pancernych SS „Polizei”, która w tym czasie stacjonowała na Bałkanach. Nie przebywał tam zbyt długo bo już na początku maja 1944 roku z powrotem wrócił na stanowisko dowódcy 4 Ochotniczej Brygady Grenadierów Pancernych SS „Nederland” (niektóre źródła podają, że wrócił na to stanowisko już 20 kwietnia 1944 roku).

Rozpoczęcie sowieckiej Operacji „Bagration” w dniu 22 czerwca 1944 roku spowodowało nasilenie naporu wojsk Govorova, który wykorzystał powstały już w lutym 1944 roku, przyczółek pod Krivasoo na zachodnim brzegu Narwy i zagroził odcięciem całego korpusu Steinera. W związku z tym w dniu 23 lipca, Steiner nakazał wycofanie się na tzw. Linię Tannenberg, przygotowaną 16 kilometrów na zachód i opartej o trzy wzgórza nazwane Wzgórzami Sierot.

W walkach tych brygada poniosła dotkliwe straty, a 48 Ochotniczy Pułk Grenadierów Pancernych SS „General Seyffard „ właściwie przestał istnieć.

W sierpniu 1944 roku, Wagner otrzymuje dowództwo Kampfgruppe Wagner (od jego nazwiska), której zadaniem jest obrona rejonu miasta Tartu przed ofensywą sowieckiego 3 Frontu Bałtyckiego. Po przegranej bitwie wojska niemieckie zostały zmuszone do odwrotu w kierunku Kurlandii. Brygada „Nederland” rozpoczęła ten odwrót w dniu 23 września 1944 roku stanowiąc straż tylną całości sił niemieckich.

Ostatecznie dotarła do rejonu Gumi-Wolmar, na terenie Łotwy w połowie października 1944 roku. Brygada została tam niemal natychmiast zaatakowana przez wroga i ponownie poniosła ciężkie straty w ciągu zaledwie kilku dni walki. Sowietom ostatecznie udało się odciąć Grupę Armii Północ w kotle zajmującym obszar Kurlandii. Brygada zajęła tam pozycje obronne obok 11 Ochotniczej Dywizji Grenadierów Pancernych „Nordland” i nadal uczestniczyła w zaciętych walkach, których celem była ochrona strategicznego miasta Lipawy, które było jednym z portów umożliwiających ewakuację wojsk niemieckich wycofanych do Niemiec.

Podczas walk w Kurlandii, brygada podlegała również ciągłym atakom partyzanckim, po których Wagner nakazał egzekucje odwetowe na nieznanej liczbie cywilów.

11 grudnia 1944 roku Wagner jako 680 żołnierz został odznaczony Liśćmi Dębu do swojego Krzyża Rycerskiego Krzyża Żelaznego.

W dniu 26 stycznia 1945 roku brygada otrzymała rozkaz ewakuacji drogą morską do Świnoujścia, gdzie została skierowana do obrony na linii Odry. Ewakuacja, przez port w Lipawie rozpoczęła się prawie natychmiast. Rejs przez Bałtyk był niebezpieczny ze względu na silne przeciwdziałanie lotnictwa sowieckiego jednakże brygada przybyła do celu w dniu 4 lutego 1945 roku.

W dniu 10 lutego 1945 roku, brygada została przemianowana na 23 Dywizję Grenadierów Pancernych „Nederland” ,choć jej siłę w tym czasie stanowiło zaledwie 1000 ocalałych z Kurlandii żołnierzy. Została też przeniesiona do Frankfurtu na krótki odpoczynek.

Nowy przydział dołączył dywizję do 11 Armii Pancernej SS Steinera , która broniła północnego odcinka Odry. Mimo swojej słabej kondycji Dywizja „Nederland” wzięła udział w nieudanej Operacji „Sonnenwende”, a także w obronie przyczółka w pobliżu Altdamm, dzielnicy Szczecina w lutym 1945 roku.


W późniejszym okresie dywizja była zaangażowana w wielu bitwach, w których ponosiła ciężkie straty zwłaszcza w okolicach Berlina i później w walkach odwrotowych w kierunku rzeki Łaby.

W dniu 1 maja 1945 roku udało mu się doprowadzić resztki swojej jednostki do Tangermünde w Saksonia-Anhalt, gdzie przekroczył Łabę i dostał się do niewoli amerykańskiej.

Po wojnie z powodu zbrodni wojennych popełnionych przez oddziały będące pod jego dowództwem przeciwko ludności Jugosławii został na mocy międzynarodowych umów mocarstw zwycięskich wydany w 1947 roku do Jugosławii.

Tam został osądzony przed trybunałem wojskowym 3 Armii Jugosłowiańskiej w dniach od 29 maja do 6 czerwca 1947 roku w Zrenjanin we wschodniej części Wojwodiny, w Serbii .

Nie jest dokładnie znane, o co Wagner został oskarżony, najprawdopodobniej jednak musiało chodzić o jego rozkazy z czasów służby w 11 Pułku Piechoty SS, dokonania masowych egzekucji na ludności cywilnej w 1941 roku, które odegrały rolę w jego przekazaniu, lub o działania w czasie szkoleń jakie odbywała 4 Ochotnicza Brygada Grenadierów Pancernych „Nederland” na terenie Jugosławii w 1943 roku.

Uznany za winnego stawianych zarzutów, został skazany na śmierć przez rozstrzelanie. Nie jest jasne, kiedy kara została wykonana. Niektóre źródła wspominają o dniu 5 kwietnia 1947 roku, ale jest to mało prawdopodobne, gdyż rozprawa w jego sprawie nawet się jeszcze nie rozpoczęła.

Najbardziej prawdopodobną datą wykonania wyroku śmierci więc jest 27 czerwiec 1947 roku choć pojawia się też często data sierpnia 1947 roku, w Belgradzie.



SRH Die Freiwilligen jest grupą apolityczną. Symbole znajdujące się na stronie nie odzwierciedlają poglądów członków Stowarzyszenia, ani nie mają służyć propagowaniu jakichkolwiek ideologii totalitarnych.

Wszystkie materiały umieszczone na stronie są własnością SRH Die Freiwilligen i nie mogą być wykorzystywane bez zgody Stowarzyszenia.

uwaga